Islam en Rooms-Katholicisme: Geen volslagen tegenpolen qua kijk op man-vrouw verhoudingen.

Door: Theresa Geissler.

Afgelopen zondag, 9 september, was ik weer op de jaarlijkse Keltische middag in mijn woonplaats. Zoals altijd een geweldige ervaring! En, wat me bij die gelegenheid ook altijd weer gebeurt: Werktuiglijk sta ik steeds verbaasd over het contrast tussen twee wel zéér tegengestelde kanten van vooral de Ierse (want Schotland is overwegend Presbyteriaans) samenleving: Enerzijds die opzwepende, Ierse muziek met zijn Keltische oer-elementen, anderzijds dat bekrompen Rooms-katholicisme in zijn meest meedogenloze vorm.
De Ieren, die er van kindsbeen af mee zijn opgegroeid, zullen desgevraagd wel van mening zijn, dat het één het ander niet hoeft uit te sluiten, maar ik blijf het frappant vinden!
Voor ik daar over verder ga, eerst dit: Telkens als deze of gene Realist zijn gal spuwt over de stuitende uiterlijke kenmerken van de islam – hoofddoekjes/niqaabs/boerka’s, sekse-scheiding, dominant patriarchaat – komt er wel iemand, meestal een “goedmens”, met de tegenwerping, “dat het nog niet zo lang geleden bij ons hetzelfde was.” En ondanks dat dit inmiddels verworden is tot een platgetreden cliché, dat daarnaast wel wat nuancering behoeft, zit er, zoals het een cliché betaamt, aan één kant ook wel weer een kern van waarheid in.
De Westerse Maatschappij, zoals die nu is, met als voornaamste kenmerk de scheiding van Kerk en Staat, heeft zijn bestaan te danken aan de Verlichting, een verworvenheid van het Westen, die op de Oosterse Wereld tot op heden veel minder- en speciaal op de Islam nagenoeg géén vat gekregen heeft. Maar voor de Westerse samenleving ging die invloed aanvankelijk evenmin zonder slag of stoot: Gedurende de tweede helft van de 18de- de gehele 19de- en meer dan de helft van de 20ste Eeuw mag de wetenschap zich dan hebben ontwikkeld, mogen de nieuwe inzichten dan zijn gegroeid en mag eenieders horizon dan gaandeweg zijn verbreed, het heeft oneindig lang geduurd eer de greep van dat éne aspect, waaraan de massa zich alle voorgaande eeuwen al had vastgeklampt, het Geloof, iets aan kracht begon te verliezen. En dat heeft onmiskenbaar zijn stempel gedrukt op het tempo, waarin de Verlichting wezenlijk vóelbaar werd.
Na ca. 1550 had de Rooms-Katholieke Kerk in West-Europa niet langer het Rijk alleen, maar ze bleef op Kerkelijk gebied de grootste hiërarchie met één machtige, algemeen erkende leidersfiguur: De Paus, volgens zijn volgelingen de “Plaatsbekleder van Christus”. Dat maakte, dat ze zich altijd al krachtiger heeft kunnen profileren dan welke andere religie in West-Europa dan ook – en het heeft ook zeker voeding gegeven aan het verwijt door de eeuwen heen van protestanten overal in Europa dat “de Roomsen een staat in een staat vormden”. Niet-Rooms-Katholieke invloeden werden uiteraard het beste zichtbaar in streken, waar het percentage andersdenkenden het sterkst vertegenwoordigd was. Open deur, zal men zeggen. Maar het verklaart wèl automatisch het specifieke maatschappijbeeld dat men al die eeuwen heeft aangetroffen in Ierland.
Want Ierland – afgezien van het uiterste Noorden, dat niet voor niets na de onafhankelijkheidsstrijd deel van Engeland is blijven uitmaken – i s Rooms-Katholiek. Volledig. Een Rooms-katholieke enclave in een verder gemêleerd Joods-christelijk Noord-Europa. Daar, waar de invloed van de Kerk van Rome zó tastbaar is, kan het nagenoeg niet anders, of de samenleving is is een volmaakte afspiegeling van het normenstelsel van diezelfde kerk. En de Ierse bleef dat wel bijzónder lang, zeker tot het einde van het vorige Millennium.
De sterkste aanwijzingen dat de invloed van de Roomse kerk hier zó buitenproportioneel groot was, dat de Scheiding van Kerk en Staat er metterdaad door in het geding kwam, zijn wel de volgende:
– Echtscheiding was vanaf het begin van de Ierse onafhankelijkheid in 1921 totaal verboden en zou dat blijven tot 1997. Pas tóen kwam er na veel gesteggel over en weer in het Parlement voor het eerst een echtscheidingswet, zij het zó gecompliceerd van opzet, dat het streven naar ontmoediging er af dróóp! Geen discussie over mogelijk, of bij dit alles de wind vanuit de Rooms-Katholieke hoek kwam; dat was ook zonder het te benoemen wel duidelijk. Al met al was er op dit vlak in Ierland dus veel te lang géén Scheiding van Kerk en Staat.
– Het tweede voorbeeld is, wat dat laatste betreft, iets minder duidelijk, maar daarom niet minder verbijsterend: Ik heb het over de ‘Magdalene-asylums’, zoals deze Katholieke instellingen, over het algemeen geleid door de ‘Sisters of Mercy’ werden aangeduid. In de eerste helft van de 19de Eeuw in het leven geroepen en oorspronkelijk bedoeld als opvang voor prostituéés als overstap naar een ‘nieuw leven’ werd die doelstelling gaandeweg al ruimer genomen: Ongehuwde moeders, door hun eigen families vanwege de “schande” verstoten, vonden er onderdak ; de volgende fase bestond hierin, dat ‘onwettige zwangerschap’ niet eens meer een vereiste was: Verkrachting, ook bijvoorbeeld als kind door een volwassene, “uitdagend gedrag” of simpelweg een té aantrekkelijk uiterlijk, ja zelfs zwakbegaafdheid konden een aanleiding vormen voor het wegmoffelen van de “schande” (let trouwens op het woord “schande”: Alléén VROUWEN en meisjes kregen dit stempel opgedrukt; jongens en mannen kwamen uiteindelijk overal mee weg, precies als in de islamitische wereld).

De tehuizen waren niet uniek voor Ierland: Ook in Engeland en op het Europese vasteland vond men ze, standaard geleid door nonnen van de “Zusters van Liefde” en meestal opgezet als wasserijen, waar de ‘boetelingen’ te werk werden gesteld en waarvan de opbrengsten ten goede kwamen aan de Kloostergemeenschap. Er was echter één belangrijk verschil: De “boete-tijd” kwam in Engeland en op het vasteland vroeg of laat ALTIJD tot een einde, hetzij omdat de ‘pupillen’ weer naar huis mochen, bijvoorbeeld ongehuwde moeders, nadat hun kind door adoptie veilig was ‘weggewerkt’, hetzij in andere gevallen doordat de vrouwen de meerderjarigheid bereikten en daarmee de verantwoordelijkheid voor de kloosterordes verviel. Net als bij ‘gewone’ burgerwezen in weeshuizen was men op dat moment verplícht, hen ontslag te verlenen en hen verder hun zaken zèlf te laten uitzoeken…

Alleen: Dat was, zoals gezegd, de gang van zaken in Engeland en op het Europese vastelánd, waar níet alle betrokken bestuurders standaard Rooms-katholiek waren: In Ierland waren/ zijn alle magistraten dat nu eenmaal wel en tornden zij evenmin aan het Gezag van de Moederkerk als de nederigste burger! De nonnen lieten hun pupillen, hun bronnen van inkomsten, NIET uit eigen beweging gaan, noch lichtten zij de meerderjarigen onder hen in over hun rechten op dit gebied. Nu en dan deed een familielid een verzoek. Dat werd dan meestal ingewilligd, althans bij voorkeur als het formeel werd ondersteund door de één of andere geestelijke, bijvoorbeeld de parochie’herder’. Maar ál te vaak bleef het initiatief tot een verzoek uit. In de praktijk betekende dit, dat naar schatting duizenden Ierse vrouwen decennialang zonder enig nader onderzoek tot hun dood(!) in de Magdalene Asylums zijn vastgehouden.
Het laatste Ierse Asylum sloot haar deuren in 1996, dus op een tijdstip, vergelijkbaar met dat van de komst van de eerste echtscheidingswet. Eerder had de betreffende Orde een deel van haar grond verkocht, waarop vervolgens een anoniem kerkhof werd ontdekt waarop talloze voormalige bewoonsters naamloos waren begraven!
Ziedaar, waartoe een Katholieke kloosterorde in staat bleek, zolang haar geen strobreed in de weg werd gelegd. En wederom waren de slachtoffers unaniem vrouwen, vrouwen en nog eens vrouwen…
En verder…Ach:
Het tweedaagse bezoek van johannes Paulus II aan Ierland in 1979, vól toespraken, die refereerden aan de ‘ware bestemming van de vrouw als huisvrouw en moeder’ (een toespraak van dezelfde inhoud hield hij in die periode trouwens ook in Polen); de immer hardnekkige weigering van het Vaticaan om vrouwen het priesterambt te gunnen… Over de tsunami’s aan thans aan het licht komende seks-schandalen, waarbij priesters en minderjarigen betrokken zijn geweest, heb ik het dan nog niet eens, al heeft ook dat onmiskenbaar te maken met macht. Patriarchale macht. -die je, tussen haakjes, natuurlijk ook elders tegenkomt; bijvoorbeeld, daar heb je het weer, in islamitische gemeenschappen. Dus alwéér een punt van overeenkomst, zij het, dat beide geloofsrichtingen dát nooit openlijk zullen erkennen. De verschillende rollen voor man en vrouw weer wel, want díe achten ze juist en gerechtvaardigd….
Overigens heeft de huidige Paus, Franciscus I, bij zijn recente bezoek aan Ierland op 25 Augustus jl. nog een officieel excuus gemaakt voor al die misbruik-schandalen. Volgens de persberichten viel de poging bij veel aanwezigen niet in goede aarde: Naar verluid ging hij er niet ver genoeg in. Maar íets zal hij natuurlijk hebben moeten doen: De geest is nu eenmaal uit de fles; Langzaam maar zeker, zij het ook veel te laat, zien ook de Ieren het licht.
Of ze daardoor op den duur in staat zijn, het bekrompen katholicisme, dat velen van hen in hun leven zo hard getroffen heeft, van zich af te kunnen schudden en geheel terug te keren naar hun Keltische roots, die nu vooral tot uiting komt in hun onnavolgbare muziek….?
Ik hoop het voor ze: Niet in de laatste plaats omdat die heidense oer-cultuur 0,0 raakvlakken heeft met de islam, en het Rooms-Katholicisme… nu, laten we zeggen: Mentaal nèt iets te veel.

Door: Theresa Geissler.